HABER MERKEZİ
Kırklareli Üniversitesinde Fen Edebiyat Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü’nün organizasyonunda “Günümüz Irak Türklüğü ve Irak’ta Türk Edebiyatı” konulu Konferans düzenlendi.
Kırklareli Üniversitesi gerçekleştirilen konferansı kendisi de Kerküklü bir Türkmen olan ve Modern Türk Edebiyatı konusunda çalışmalar yürüten Dr. Haydar Bayatlı Rektörlük Kültür Merkezi’nde verdi.
Dr. Haydar Bayatlı, düzenlenen konferansta; Irak’ta Türk varlığının tarihsel gelişim süreci ve Irak Türkmen Edebiyatı konularında ayrıntılı bilgiler sundu.
Irak Türkmenlerinin bölgeye ilk olarak askeri amaçlarla gelmiş olduklarını ifade eden Dr. Haydar Bayatlı; Türklerin savaştaki kabiliyetlerinin, kılıç ve ok kullanmadaki ustalıklarının bunda önemli rol oynadığını belirtti.
Haydar Bayatlı; Türklerin, tarihte önemli rol oynayan Selçuklu Devleti’nin yanı sıra Musul Atabeyliği, Erbil Atabeyliği, Karakoyunlular ve Akkoyunlular dönemleri boyunca Irak’ta 300 yıldan fazla hakimiyet sürdüklerini vurgu yaptı.
Türklerin yönetimde etkili olarak küçük bir ordu veya azınlık şeklinde olmayan bir çoğunluk ile Irak’a iyice yerleştiklerini aktaran Haydar Bayatlı; Osmanlı Devleti zamanında Kanuni Sultan Süleyman döneminde 1535 yılında yapılan seferler ile çok sayıda Türkün bölgeye yerleşmeye devam ettiğini ve IV. Murat’ın 1638’de Bağdat’ı almasıyla birlikte bölgenin tamamen Türk yönetimine ait bir bölge, Türklerin de yerli bir halk olduğunu sözlerine ekledi.
Türkmenlerin Türkiye’den ayrılmaları, günümüzde Irak’ta yaşadıkları bölgeler ve mezhep anlayışları konularına da değinen Bayatlı, konuşmasında; “Birinci Dünya Savaşı sonunda, 1918 yılında Mondros Mütarekesi imzalandı ve Musul Vilayeti o zaman Osmanlı’ya, Türkiye’ye aitti. İngilizler, Mondros Mütarekesini ihlal ederek Musul’u ve sahip olduğu zengin petrol rezervlerini ele geçirdiler. Uzun süren Musul meselesi Cumhuriyet kurulduktan 3 yıl sonra 1926’da Ankara Antlaşması ile çözüldü. Misak-ı Milli sınırları içerisinde yer aldığı için 1926’ya kadar resmi olarak Türkiye’ye dahildi. Bugün Türkmenler; Telafer’den başlayarak, Musul, Altınköprü, Erbil, Kerkük, Tuzhurmatu, Kifri, Karatepe, Hanekin ve Mendeli hattında yer alıyorlar. Bu bölgenin yukarısında Kürter, aşağısında da Araplar yaşıyor. Şii ve Sünni iki mezhebe sahipler. Şiiler, Mevlana Hacı Bektaş-ı Veli çizgisinden gidiyor, Sünniler ise İmam Matüridi çizgisinden devam ediyor. Her iki mezhep de sevgi ve tasavvufta birleşiyor. Irak’ta Türkler arasında mezhep çatışması yok denecek kadar azdır. Dolayısıyla Türkler Sünni-Şii olarak ılımlı bir şehirde, Kürt ve Arap bölgeleri arasında düzlük bir bölgede yaşıyorlar. Türkmenlerin yüzde 90’ı hem Arapçayı hem de Kürtçeyi biliyor. Ama Araplar ve Kürtler Türkçe bilmiyor” dedi.
Osmanlı sonrası 1920-2003 yılları arasında Irak Türkmen Edebiyatını anlatan Dr. Haydar Bayatlı; Bu dönemde uygulanan asimilasyon politikası, dil ve eğitim-öğretimin yasaklanması nedenlerinden ötürü Türkmen Edebiyatının gelişemediğini belirterek; sözlü edebiyat olarak şiirin ilerleme gösterdiğini bildirdi.
Konferans; Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölüm Başkanı Doç. Dr. Bülent Bayram konferansın konuşmacısı Dr. Haydar Bayatlı’ya plaket vermesiyle son buldu.
